Podział majątku wspólnego a spółka cywilna

Podczas podziału majątku wspólnego byłych małżonków, z których jeden jest wspólnikiem spółki cywilnej rodzi się pytanie, w jaki sposób uwzględnić tą okoliczność przy podziale majątku wspólnego?

Spółka cywilna jest umową, przez którą wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Spółka cywilna nie jest zatem samodzielnym podmiotem prawa, podmiotami prawa są wspólnicy zawierający umowę spółki cywilnej.

Oznacza to, że wszelkie nabywane prawa, w tym własność oraz zaciągane zobowiązania wchodzą do majątku wspólnego wspólników, który stanowi ich współwłasność łączną tzw. bezudziałową. Zgodnie z treścią art. 33 pkt 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku osobistego każdego z małżonków należą m.in. prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom, a więc wynikające m.in. ze stosunku spółki cywilnej.

W związku, z powyższym dopóki obowiązuje umowa spółki cywilnej małżonek niebędący wspólnikiem spółki przy podziale majątku wspólnego nie może żądać podziału majątku stanowiącego własność stron umowy spółki cywilnej i nie ma prawa do żadnego składnika jej majątku. Mienie spółki cywilnej (a właściwie jej wspólników), jak była mowa wyżej, nie wchodzi bowiem do majątku wspólnego małżonków.

Co zatem, w związku z uczestnictwem jednego z małżonków w spółce cywilnej można uwzględnić przy podziale majątku wspólnego?

Przy podziale majątku wspólnego uwzględnia się jedynie wymagalne wierzytelności, które na moment ustania wspólności majątkowej małżeńskiej przysługiwały małżonkowi będącemu stroną umowy spółki cywilnej do pozostałych wspólników spółki. Chodzi tutaj przede wszystkim o wypłacony zysk oraz zaliczkę na poczet zysku przypadającego na rzecz wspólnika.

W skład majątku wspólnego nie wejdzie, natomiast żadna wierzytelność związana z majątkiem, jaki otrzyma wspólnik po rozwiązaniu i likwidacji spółki.

Co w sytuacji, gdy wkład wniesiony do spółki cywilnej przez jednego z małżonków został pokryty z majątku wspólnego?

Wkład wniesiony do spółki cywilnej przez jednego z małżonków, który został pokryty z majątku wspólnego traktuje się, jako nakład z majątku wspólnego małżonków na majątek osobisty małżonka będącego wspólnikiem spółki cywilnej. Przy podziale majątku wspólnego można co do zasady żądać jego rozliczenia poprzez odpowiedni zwrot wartości wniesionego wkładu do majątku wspólnego.

Nie zawsze będzie to jednak możliwe, ponieważ zgodnie z treści art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie można żądać zwrotu nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Z uwagi na fakt, że dochody z majątku osobistego stanowią majątek wspólny małżonków.

Przykładowo nie będzie podstaw do żądania zwrotu wartości poczynionego wkładu, jeżeli przedmiotem działalności gospodarczej spółki cywilnej jest produkcja nakrętek, a wkład sfinansowany z majątku wspólnego małżonków został przeznaczony na poczet zakupu maszyn do ich produkcji, które w efekcie wygenerowały zyski stanowiące majątek wspólny małżonków.

Należy mieć jednak na uwadze, że każda sytuacja jest inna i powinna zostać odpowiednio przeanalizowana.